De oude gebouwen

De oudste huizen van Lisogne zijn gebouwd met kalksteenblokken, met de hand gekapt met beitel en hamer.

De koolkalksteen uit de kleine groeven van het dorp, waarvan nog sporen te zien zijn links van de weg naar de molen, liet zich makkelijk « in lagen » splijten: tussen elke bank zat een laagje leisteen, zodat er geen springstof nodig was. Voor de arme bevolking van de 17de en 18de eeuw was dat een voordeel: de stenen werden tegen elkaar gestapeld met als enige mortel de klei ter plaatse. Voornamere woningen, zoals het huis Marchal of de gevel van het kasteel, werden daarentegen in baksteen opgetrokken, teken van een hogere stand.

De Rue du Centre vandaag.
De Rue du Centre vandaag.
Het oude huis van de smid.
Het oude huis van de smid.

De oude dorpssmidse, bovenaan de Rue du Centre, werd uitgebaat door François Dewez.

Twee scholen en vijftien leerlingen

In 1879 heeft Lisogne-centrum twee lagere scholen, een officiële en een private voor meisjes. De gemeente geeft architect Charles-Joseph Luffin de opdracht een jongensschool te bouwen, met woning voor de onderwijzer en een zaal voor de gemeenteraad: de school van het Centrum.

De gehuchten moeten geduld hebben. Loyers krijgt in 1882 een gemengde school, maar de ouders verkiezen de privéschool van juffrouw Mathilde Marchal, met veertig kinderen. Awagne krijgt pas in 1904 een lagere meisjesschool. Al die scholen sluiten op 31 augustus 1975. In 2003 wordt de gerenoveerde school van het Centrum omgedoopt tot « Clos Eloy Waldor », ter nagedachtenis van de in 1914 gefusilleerde onderwijzer, en biedt ze vijf sociale woningen.

De oude school van het Centrum, nu « Clos Eloy Waldor ».
De oude school van het Centrum, nu « Clos Eloy Waldor ».

Na de zusters, de bakker

Een groot huis in de Rue du Centre, rond 1850 gebouwd op grond van het kasteel, dient eerst als vrije school onder leiding van zusters en wordt daarna de bakkerij van het echtpaar Bailly. De inwoners konden er hun eigen taarten en broden laten bakken. De oven dooft in 1973.

Het « koninklijke » huis Marchal

Halverwege de Rue du Centre valt dit herenhuis in rode baksteen meteen op. Zijn geschiedenis leest als een roman. Nathalie Bastin, dochter van eenvoudige boeren uit het dorp, trekt naar Namen en daarna Brussel. Daar trouwt ze met Joseph Genard, in dienst van graaf Filips van Vlaanderen, broer van koning Leopold II. Weduwe in 1891, zou ze volgens de geruchten van de vrijgevigheid van de prins hebben genoten en liet ze deze woning, in het dorp « het kleine kasteel » genoemd, luxueus inrichten.

Het huis Marchal, « het kleine kasteel », Rue du Centre.
Het huis Marchal, « het kleine kasteel », Rue du Centre.

Hertrouwd in 1897 met handelaar Émile Fastrès, vestigt ze zich er in 1899. In 1990 gaat het huis naar Jeanne en Michel Marchal, bakker in Dinant, die tien jaar besteden aan de restauratie van lijstwerk, plafonds, schouwen en houtwerk. Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren er Duitse officieren ingekwartierd: bij de werken vonden de Marchals een officiershelm met daarin een krant uit 1917…

Een van de plafonds van het « kleine kasteel », gerestaureerd door de heer en mevrouw Marchal.
Een van de plafonds van het « kleine kasteel », gerestaureerd door de heer en mevrouw Marchal.

Naar « Lisogne se conte »: « Les anciennes bâtisses »; « Deux écoles et 15 élèves », door M. Coleau.